روشهاي مطالعه

روشهاي مطالعه
مقدمه
آيا تاکنون به اين موضوع فکر کرده‌ايد که هنگام مطالعه از چه روشي استفاده مي‌کنيد؟ يک روش مطالعه صحيح و اصولي مي‌تواند بسياري از مشکلات تحصيلي را از بين ببرد. بررسيهاي بعمل آمده گوياي آن است که افرادي که در زمينه تحصيل موفق بوده‌اند، روش صحيحي براي مطالعه داشتند. يادگيري (learning) مسئله‌اي است که در سراسر طول زندگي انسان بويژه در دوران دانش آموزي و دانشجويي اهميت زيادي دارد. چرا که دانش آموزان و دانشجويان هميشه در معرض امتحان و آزمون قرار دارند و موفقيت در آن آرزوي بزرگشان است.

شايد به افرادي برخورده باشيد که مي‌گويند: همه کتابها و جزوه‌ها را مي‌خوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش مي‌کنم، يا من استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اينکه همه مطالب را مي‌خوانم اما هميشه نمراتم پايين است و يا ... . بسياري از اينگونه مشکلات به نداشتن يک روش صحيح براي مطالعه باز مي‌گردد. عده‌اي فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا مي‌کنند، بطوري که يادگيري معنا و مفاهيم را از نظر دور مي‌دارند. اين امر موجب فراموش شدن مطالب بعد از مدتي مي‌شود، در واقع آنچه اهميت دارد يادگيري معنا و مفهوم است، چيزي که نمي‌توانيم و نبايد از آن دور باشيم.

براي آنکه مطلبي کاملا آموخته شده و با اندوخته‌هاي پيشين پيوند يابد، بايد حتما معنا داشته باشد، در اين صورت احتمال يادگيري بيشتر و احتمال فراموشي کمتر خواهد شد. بنابراين قبل از اينکه خود را محکوم کنيم به نداشتن استعداد درس خواندن ، کمبود هوش ، کمبود علاقه ، عدم تونايي و ساير موارد ، بهتر است نواقص خود را در مطالعه کردن بيابيم و به اصطلاح آنها بپردازيم. در اينصورت به لذت درس خواندن پي خواهيم برد. اولين قدم در اين راستا آن است با اندکي تفکر عادتهاي نامطلوب خود را در مطالعه يافته و سپس عادتهاي مطلوب جايگزين آن گردد.

براي تغيير عادات مطالعه مراحل زير را بايد در نظر گرفت:

آگاهي (درباره موضوع)

علاقه

ارزيابي (ارزيابي اطلاعات بدست آمده با در نظر گرفتن موقعيتهاي موجود)

آزمايش (بکار بستن فکر)

مطابقت خود با فکر تازه و اختيار و قبول آن

انواع روشهاي مطالعه

روش پس ختام
اين روش يکي از مهمترين و معروفترين روشهاي بهسازي حافظه است. نام اين روش همانند نام انگليسي آن (PQ4R) متشکل از حروف اول شش مرحله آن است.

مراحل پيش خواني
در اين مرحله کتاب يا مطلب بصورت يک مطالعه اجمالي و مقدماتي مطالعه شود. از جمله موارد اين مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحي فصل ، توجه به تصاوير ، بخشهاي اصلي و فرعي و خلاصه فصلها مي‌باشد. هدف در اين مرحله يافتن يک ديد کلي نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخشهاي مختلف کتاب با يکديگر مي‌باشد.

مرحله سؤال کردن

پس از مطالعه اجمالي موضوعات و نکات اصلي ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازيد. اين کار باعث افزايش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت يادگيري مي‌گردد.

مرحله خواندن
در اين مرحله به خواندن دقيق و کامل مطالب کتاب پرداخته ، که هدف فهميدن کليات و جزئيات مطالب و نيز پاسخگوي به سؤالات مرحله قبل مي‌باشد. در مرحله خواندن براي فهم بهتر مطالب مي‌توان از کارهايي مثل يادداشت برداري ، علامت گذاري و خلاصه نويسي بهره جست.

مرحله تفکر
در اين مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ايجاد ارتباط بين دانسته‌هاي خود ، درباره مطلب فکر کنيد. در اين مورد نيز مهمترين اصل همان بسط معنايي است. بسط معنايي ممکن است در مراحل پنجم و ششم نيز يعني در مراحل از حفظ گفتني و مرور کردن نقشي داشته باشد.

مرحله از حفظ گفتني
در اين مرحله بايد بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به يادآوري مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار ديگر به سؤالاتي که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اينجا بايد مطالب آموخته شده را در قالب کلمات براي خود کرده ، در غير اينصورت لازم است که مجددا به خواندن مطالبي که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتني در پايان هر بخش انجام مي‌گيرد و وقتي بخشهاي يک فصل به اتمام رسيد به مرحله بعد ، يعني مرور کردن يا آزمون وارد مي‌شويم.

مرحله مرور کردن
اين مرحله ، که مرحله آزمون نيز مي‌باشد، در پايان هر فصل انجام مي‌گيرد. در اينجا به مرور موضوعات اصلي و نکات مهم و نيز ارتباط مفاهيم مختلف به يکديگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلي يا مرجع مراجعه شود. يکي از راههاي کمک به اين مرحله پاسخگوئي به سئوالات و تمرينات پايان فصل است: اجراي اين مرحله مي‌تواند مقداري از اضطراب امتحان را کاهش دهد.

روش دقيق خواني
هدف از اين مرحله اين است که مطالب کامل و دقيق درک شده و بصورتي سازمان يافته و منظم در حافظه نگهداري شود. برخي از فنون موجود که مي‌تواند به روش دقيق خواني کمک کند عبارتند از:

تکنيک خلاصه برداري
به نوشتن عبارت ، مفاهيم و موضوعات کليدي متن پرداخته ، بطوري که در مرور مطالب ، با نگاه کردن و خواندن خلاصه‌ها ، همه مطالب خوانده شده را يادآوري کند. يک روش بسيار مطلوب اين است که از خلاصه‌ها نيز دوباره خلاصه برداري شود.

تکنيک سازماندهي مطالب
اين تکنيک باعث افزايش درک و سرعت يادگيري و سهولت در بازيابي مطالب آموخته شده مي‌شود. براي سازماندهي مطالب استخراج سه بخش از متن اصلي مورد مطالعه لازم است که عبارتند از:

موضوع اصلي: موضوعي که تمامي مطالب را در بر مي‌گيرد و بقيه مطالب حول و حوش آن مي‌چرخد.

نکته‌هاي اصلي: خطوط و انديشه‌هاي اصلي و مهم هستند که در مجموع موضوع اصلي را مي‌سازند و از صراحت بيشتري برخوردار است.

نکات جزئي: اطلاعات جزئي‌تر هستند که بصورت مثالها ، نمونه‌ها ، عکس و تصوير اطلاعات واقعي مطرح مي‌گردند.

تکنيک علامت گذاري در متن
در اين تکنيک علامتهايي را بر روي متن اصلي انجام داده ، از قبيل علامت گذاري به شکلهاي مختلف در متن ، خط کشيدن زير عبارات مهم ، حاشيه نويسي و ... ، اين موارد بسته به صليقه‌هاي افراد متفاوت مي‌باشد. اما نکته مهمي که در هر نوع علامت گذاري حائز اهميت است اين است که ، بهتر است همانند تکنيک سازمان دهي ، مطالب را در سه دسته مجزا (موضوع اصلي ، نکته اصلي ، موارد جزئي) قرار داده و آنها را با علامتهاي مختلف نشان دهيد.

در کنار روش مطالعه عوامل محيطي نيز در ميزان يادگيري تأثير دارد. يک محيط مناسب باعث توجه و تمرکز بهتر و بيشتري مي‌شود.

حذف عوامل مزاحم فکري
مواردي هست که بخش عظيمي از وقت و فعاليت ذهني را موضوعاتي به خود مشغول مي‌دارند که هيچ رابطه با موضوع ندارند، موضوعاتي مانند: رفتار معلمان و استادان ، افزايش شهريه و نوع رفت و آمد و … برخي از موضوعاتي هستند که موقع مطالعه اگر به آنها فکر شود از کارايي مطالعه مي‌کاهد. برخي حتي خيال پردازيهايشان را موقع مطالعه انجام مي‌دهند؛ که به شدت فکر را آشفته کرده و تمرکز را از بين مي‌برد. توصيه کلي اين است که اگر ذهن خود را از افکار مختلف پاک کنيد تا بر روي موضوع مورد مطالعه تمرکز کنيد، مطالعه را کنار بگذاريد و زماني مطالعه را شروع کنيد که سرحال ، علاقمند و متمرکز هستيد.

فراهم کردن محيط مناسب
محل و مکاني که مطالعه در آنجا انجام مي‌شود بايد مناسب باشد. منظور از محل مناسب مکاني است که آرام ، ساکت و دور از عوامل مزاحم محيطي باشد، اين باعث تمرکز بهتر روي موضوع مطالعه مي‌شود. بعضي افراد محل و زماني را براي مطالعه انتخاب مي‌کنند که بسيار شلوغ و پر سرو صدا است و بعضي از افراد رختخواب را براي مطالعه انتخاب مي‌کنند و توقع يادگيري سطح مطلوب را دارند، ولي از اين حقيقت غافلند که اين محلها بدترين محل براي مطالعه است.